Max en Leen aan het Kleuten
Er zijn in ons land mensen die bang zijn dat hun uitspraak van de lange klinker “oo” te veel gaat lijken op de Amsterdamse “au”. In een poging om hypercorrect te spreken vervormen ze de klinker dan tot een “eu”. Deze mensen moeten het opschrift van dit artikel maar niet hardop lezen.
Het nieuwe werkwoord “kleuten” is afgeleid van de naam van een Haagse damproblemist: Piet Kleute. Hij leefde van 1896 (Haarlem) tot 1961 (Den Haag). Zijn problemen werden gepubliceerd in Het Damspel, al komen we ze daarin na 1938 niet meer tegen, en in 1001 Miniaturen. In de “Geschiedenis van de damproblematiek” van D.Kleen wordt hij genoemd. Kleen schreef ook in 1961 in De Problemist een In Memoriam. Het grootste deel van zijn oeuvre plaatste Kleute in de Telegraaf. Zelf heb ik Kleute niet persoonlijk gekend.
In 1925 plaatste deze auteur een probleem met een prachtig motief.
P.Kleute
The Draughts Review, sept. 1925
Miniatuurarchivaris Eddie van den Acker uit Tilburg wist het origineel voor mij te achterhalen.
Na 44-40 (keus) 50-44 (keus) 33-29, 44-39, 49x27 verschijnt het beoogde motief op het bord (zie motief 1)
Zwart kan het niet meer redden en gaat in de volgende spelgang fraai ten onder: (6-11) 41-37 (11-16) 37-32 (17-21) 27-22 (21-26) 32-27 en er rest
zwart niets anders dan (16-21) 27x16 (26-31) waarna wit beslissend toeslaat met 13-8 (3x12) 22-17 (12x21) 16x36. Een prachtige vondst. Het is bovendien verrassend dat het probleem helemaal aan de Scherpe Regels voldoet en dat was in 1925 een zeldzaamheid.
Motief 1. P. Kleute Motief 2. M.Douwes Motief 3. L.de Rooij
Max Douwes ontdekte dat het motief verder kon worden uitgebreid. Hij kwam in 1982 tot de stand van het tweede motief. Als zwart tegenspel wil bieden dan moet hij zo snel mogelijk veld 17 bezetten, dus (6-11) 36-31 (11-17) 31-27 (1-7) 46-41 (7-11, want 7-12 loopt op een mislukking uit) en we zijn bij Kleute aangeland. Wat Max niet gezien had, was dat de schijven 36 en 46 ook op andere velden konden staan. Verplaats in het tweede motief 36 en 46 naar 38 en 49 en het motief is niet alleen correct, maar ook mooier. Later hebben andere problemisten deze mogelijkheid wel benut. De ultieme zetting ziet u op het derde motiefdiagram. De schijven 1 en 2 moeten noodgedwongen naar 16 en 17 lopen. Als wit zorgt dat hij op tijd veld 27 bezet, kan hij daarna onbezorgd schijf 49 naar 32 dirigeren en de herinnering aan Kleute levend houden. Na de eerste zetten (1-6 of 7) en 43-38 is de zaak bekend, maar ik geloof dat niemand op het idee is gekomen om het motief helemaal terug te werken tot alle zwarte schijven op de basislijn staan.
Max aan het werk
Max Douwes maakte in 1982 een aantal bewerkingen op het tweede motief, waarvan een drietal de toets der kritiek kon doorstaan. Het zijn geen geweldige problemen. Alleen in diagram 3 bereikt hij zijn gebruikelijke niveau.
1. Max Douwes 2. Max Douwes 3. Max Douwes
1. Gemaakt op 23-02-82 De voorafgaande zetten waren 37-32 (29-34) 32x43 (34-40). Geen overtuigende aftrap. De oplossing: 35-30, 28-23, 30x8, 39-33, 27-22, 26-21, 31x13 toont ons een matige variatie van de Coup Napoleon. Motiefschijf 3 wordt gebracht. Max was bekwaam in het werken in de kleine ruimte, maar vaak wordt het gebruik van dammen gemist.
2. 25-02-82 19-13, 28-23, 32x12, 48x46, 16x7. Een leuk moment. Zwart kan uit twee slagmogelijkheden kiezen, maar in beide gevallen komt uiteindelijk het motief van Kleute op het bord. We kiezen voor (1x12) en gaan verder met 29-23, 30-24, 40-34, 35x13 en na (12-17) 31-27 (2-7) belanden we in een variant van het tweede motief. We zien dat niet alleen de witte schijven op een andere plaats kunnen staan, maar ook de zwarte. 1 kan op 2 en 6 kan op 7. Dit probleem is beter dan het vorige. De slagkeus na 16x7 is goed gevonden. De witte motiefschijf 46 wordt gebracht, al is daarvoor een zwarte indringer op 43 nodig. Het gemis van dammen in de afwikkeling wordt daarmee redelijk gecompenseerd.
3. 26-02-82 38-32, 47-42, 43x12, 39-33, 35x13, 25-20, 33-29, 44-39, 49x36
Dit probleem doet weldadig aan. Niet alleen komt er een zwarte dam in actie, maar ook worden de zwarte motiefschijf 7 en de witte collega’s op 13 en 36 gebracht, terwijl ook 46 niet gemist kan worden. Terugkijkend is het opvallend dat de rommelstand na (45x34) te herleiden is tot zo’n fraai architectonisch bouwwerk. Klein minpuntje: schijf 45 staat zonder dekking in de frontlinie.
Eind mei 2009: Leens eerste probeersels
4. L.de Rooij 5. L.de Rooij 6. L.de Rooij
Toen ik in mei (2009) de bewerkingen van Max onder ogen kreeg, besefte ik meteen dat het motief een geweldige bron van inspiratie kon betekenen. De eerste poging resulteerde meteen in een aardig miniatuurtje
4. 30-05-09 20-15, 16-11, 11x13, 15x13 Niet alleen doen de motiefstukken 2 en 6 dienst als steunschijf, maar door de positie van schijf 29 staan 20 en 24 niet buitenspel. Het is aardig dat 15 pas mag slaan als er een schijf op 19 is gebracht. En dat alles in miniatuurvorm.
5. 30-05-09 De oplossing verloopt echt in de stijl van Max. Het probleem werd gemaakt n.a.v. diagram 1. Ook dit is een Coup Napoleon, maar er komt wel een zwarte dam op het bord. 33-29, 19-14, 38-33, 29-23, 27x7, 26-21, 31x13
6. 31-05-09. As (België) “Is het motief nog te verdiepen?” vroeg ik mij af. Ja hoor, de diagrammen 6 en 8/9 tonen daarvan voorbeelden: 50-44, 34-29 (keus), 43-39. Met veel effect wordt de dam naar veld 33 gebracht, 48x39, 21-17, 16x29, 41x1. Nieuw? (34-39 gedwongen) en nu het damoffer 1-34!, 35x13.
7. L.de Rooij 8. L.de Rooij 9. L.de Rooij
7. 31-05-09. As
Toen ik diagram 7 op het bord kreeg, was ik aanvankelijk tevreden. Na 37-32, 32x21, 24-19 (keus) 16-11 maakt wit niet de slag naar 4, maar de driedubbele hielslag 20x47 en als schijf 11 aan de beurt komt, blijkt 9 te zijn verdwenen. Een uitbreiding van stand 4? Dat dacht ik eerst, maar naderhand bemerkte ik dat schijf 47 in het motief langs een alternatieve route (behalve via 41 ook via 42 en 37/38) naar veld 32 kan komen. Zo’n alternatie is een minpunt. Om die reden hoort de onderste schijf op 46 of op 49 te staan. Het verbod op alternatie is ook de reden waarom 36 niet op 37, maar wel op 38 mag staan. Maar misschien vindt u deze regel heel erg overdreven.
8. 31-05-09. As
Het motief van probleem 6 is ook te spiegelen. Eerst deed ik dat in miniatuurvorm: 23-19, 30-25, 25x5. Nieuw? (32-38 gedwongen) 5-32! Alleen een damoffer kan een doorbraak van zwart voorkomen: 31x13
9. 31-05-09. As
Wie de miniatuurvorm al te simpel vindt, heeft wellicht gelijk. Hij ziet misschien meer in probleem 9, al is de stand daarvan nogal futuristisch: 23-18, 18x29 en nu de “economische” meerslag (15x44) 50x39, 39-33, 30-24, 25x5, idem. Liever zou ik schijf 46 op 47 zien staan, maar bij diagram 7 heb ik uitgelegd welke bezwaren daaraan kleven.
10. L.de Rooij
Vakantie
Op onze eerste vakantiedag in 2009 ontstond in Rothenburg ob der Tauber de stand van diagram 10. Het werd een forse knaap. Tijdens de afwikkeling doen de zwarte motiefstukken 2 en 6 dienst, terwijl de witte schijven 13 en 16 op hun plaats worden gebracht. Er is dus niets mis met de oplossing:
31-27 (b.v. 37x48) 44-40, 33x13 (b.v. 11x22) 50-44, 39-33, 35x13, en nu wordt ook schijf 15 bij de les betrokken: 25-20, 33-29, 44-39, 39x36. Aan
De beginstand valt niet af te lezen dat er een witte schijf op 36 komt. Een probleem dat gemaakt is naar de beste traditie van Max Douwes.
Dit alles kwam tot stand in de laatste dagen van mei en begin juni. Tijdens de vakantie was ik intensief bezig met een ander motief. De resultaten daarvan kunt u terugvinden op de site van damvereniging VBI te Huissen: www.dvvbi.nl.
11. L.de Rooij
Pas nadat ik op 1 augustus ontdekte dat twee van de drie witte motiefstukken verplaatst kunnen worden, nam ik het idee opnieuw onder de loep. De eerste hernieuwde poging leek heel geslaagd, maar bij nadere beschouwing eindigde mijn stemming in mineur.
Top of flop?
Probleem 11 ( 1 aug. 09) lijkt een verbetering van het thema van diagram 7. Is er iets mis met de oplossing? 33-28! (33x22- een mooie meerslag) 37-31, 43-39XY, 34-30, 16-11, 26x19, 20x49! 31x13, 15x13
X. Deze en de volgende zet zijn niet verwisselbaar. Immers na 34-30 (25x34) 43-39 slaat zwart (34x43) en nu zet 16-11 geen zoden aan de dijk omdat wit na (17x6) vier schijven moet slaan. Echter: Y. Als wit hier meteen 16-11 speelt, is er sprake van een positionele bijoplossing. Na (17x6) 26x19, 31x4 komt zwart nog wel op dam met de plakker (25-30, 30x48), maar het overblijvende macro-eindspel is overduidelijk gewonnen voor wit.
12. L.de Rooij 13. L.de Rooij 14. L.de Rooij
12. 02-08-09 De eerste bewerking op de nieuwe versie van het motief was een pretentieloos miniatuurtje. Na 33-29, 35x13, 36x38 staan er witte schijven op 38 en 49. De enige verdienste is (misschien) het uitgestelde slaan van schijf 36.
Er blijken vier variaties op het motief mogelijk: met de onderste witte schijven op 36 en 46(1), op 38 en 49(2), maar ook op 36 en 49(3) en op 38 en 46(4). Het volgende probleem is gebouwd op variatie 4.
13. 02-08-09 20-14, 19-13, 27x18, 49x38, 32x12, 28-23, 33x13. Aardig is het brengen door een meerslag van steun- en motiefschijf 38.
14. 02-08-09 En toen greep ik toch weer terug op variatie 1. Het is aardig dat de slag 28x8 wordt gemaakt langs de meest zuidelijke route: 34-30 (25x34 gedwongen) 14-10, 43-39, 49x38 (keus, b.v. 33x42) 24x33, 16-11 (benutten van het vrije tempo) (keus) 44-39, 33-29, 31-27, 26x8, 11x13
15. L. de Rooij 03-08-09
Variatie 4 bleek niet zo gemakkelijk te realiseren. Na het simpele miniatuurtje van diagram 12 kwam er ’s morgens voor ons vertrek naar onze dochter in het Belgische As nog een magere 8 om 8 uit de bus. Vroeger werd zoiets (een 8-om 8-schijvenstand) een mozaïek genoemd, maar ik geloof dat die naam verdwenen is in het stof der jaren. Wit wint door 11-7 (schijf 2 doet dienst) en nu het valluikachtige slagsysteem 38-32, 16x27, 42x13, 47x38. In As was het opnieuw drie keer raak.
16. L.de Rooij 17. L.de Rooij 18. L.de Rooij
16. 03-08-09 As Andermaal lukte het me om een kleine uitbreiding op het motief te maken.
Er is niet veel ruimte om deze nieuwe vondst te bewerken, maar mijn zetting mag toch
worden geregistreerd: 32-28, 50-44- het duveltje komt uit zijn doosje- 22-18, 24x13, 44-40,
39x8 Nieuw? (7-11) 16x7, 43-38.
Na deze bewerking kwam ik op de gedachte om de motiefschijf 38 een veld verder terug te
zetten. Motief 3 ontstond, maar hoe bewerk je zoiets?
17. 04-08-09 As Een miniatuur was snel gevonden. Maar geeft de oplossing 12-7, 16-11,
31x13 veel voldoening? Wanneer je bedenkt dat er geen andere standverklaring lijkt te zijn
dan (36-41) 42-37 (41x43) dan zet dat een flinke domper op de vreugde van de geboorte van
zo’n couveusekindje.
18. 04-08-09 As Het laatste diagram toont de apotheose. “Het zal wel b.o. zijn”, verzuchtte ik toen ik de stand noteerde. Deze keer was het geluk aan mijn kant. “Truus” kon geen ongerechtigheden vinden. Oplossing: 46-41, 19-13, 15x13, 24-20, 44-39, 42x33, 34x43, 41-37, 47x49. Het is aardig dat de witte schijven op 13 en 43 worden gebracht, maar de verhuizing van 47 naar 49 schonk mij toch de meeste voldoening.